คำแนะนำการส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการโลหิตวิทยา

วิธีเจาะเก็บเลือดส่งตรวจ CBC
1. เลือกขวด CBC ชนิดปากขวดไม่มีรอยบิ่น/แตกและมีสารกันเลือดแข็งเป็นตะกอนสีขาวที่ก้นขวด
1. นำเลือดประมาณ 1-2 มล.ใส่ขวด ปิดจุกให้แน่น เขย่าเบาๆให้ตะกอนสีขาวละลายจนหมด
1. ส่งตรวจทันทีหรือภายใน 2 ชั่วโมง ค่าทดสอบที่ได้จะถูกต้องและแม่นยำที่สุด


วิธีเจาะเก็บเลือดส่งตรวจการแข็งตัวของเลือด
1. หลอดพลาสติกมี 2 ขนาด คือ ขนาดใหญ่ใส่เลือด 4.5 มล. (ผู้ใหญ่) และขนาดเล็กใส่เลือด 2.7 มล.(เด็ก) เลือกหลอดที่มีน้ำยากันเลือดแข็ง มีจุกปิดสนิท ถ้าสังเกตว่าปริมาณน้ำยาน้อยกว่าปกติให้นำไปคืนและเบิกใหม่ที่หน่วยจ่ายกลาง
2. เมื่อใส่เลือดตามสัดส่วนที่กำหนด ผสมเลือดให้เข้ากับสารกันเลือดแข็งทันที โดยปิดจุกให้แน่นและกลับหลอดไป-มาเบาๆ ไม่ควรเขย่าอย่างแรงจนเกิดฟอง
3. ผู้ป่วยมีระดับ hematocrit น้อยหรือมากกว่าปกติ ควรปรับสัดส่วนของเลือดตามตารางปรับปริมาตรเลือดให้เหมาะสมกับสารกันเลือดแข็ง

ตารางปรับปริมาตรเลือดให้เหมาะสมกับสารกันเลือดแข็ง

ระดับ hematocrit (%)  
ปริมาณเลือดในหลอด/ มล.
หมายเหตุ
หลอดขนาดใหญ่
หลอดขนาดเล็ก
น้อยกว่า 20
3.0
1.8
20-24
3.3
2.0
25-29
3.6
2.2
30-34
3.9
2.4
35-45
4.5
2.7
ช่วงปกติ
46-50
5.2
3.1
51-55
5.9
3.5
56-60
6.6
4.0
มากกว่า 60
ติดต่อขอหลอดใหม่ที่ห้องปฏิบัติการ
(น้ำยา 0.3 มล. ในหลอดใหญ่ใส่เลือด 5 มล.)

กรณีปรึกษาพิเศษ ควรแจ้งหัวหน้าหน่วยหรือผู้รับผิดชอบก่อน เพราะจะต้องเตรียมน้ำยาล่วงหน้า น้ำยามีราคาแพงหรือขั้นตอนการทำยุ่งยาก จึงรับทดสอบเฉพาะรายที่จำเป็นเท่านั้น


สิ่งส่งตรวจจากหอผู้ป่วยและห้องตรวจฉุกเฉิน
1. รับสิ่งส่งตรวจจากหอผู้ป่วยตั้งแต่เวลา 08.30 -15.30 น.
2. ขอความร่วมมือศึกษาคำแนะนำการส่งตรวจก่อน สำหรับสิ่งส่งตรวจที่นับปริมาณเกร็ดเลือด ถ้ามี blood partially clot รายงานผลว่า “ blood partially clot” โดยไม่แจ้งทางโทรศัพท์ หากแพทย์ต้องการทราบค่าปริมาณเกร็ดเลือด กรุณาเจาะเลือดส่งตรวจใหม่
3. ถ้าเลือด clot ไม่สามารถทดสอบ CBC และ Coagulogram) จะแจ้งพยาบาลประจำหอผู้ป่วย โดยบันทึกเวลาและชื่อพยาบาลผู้รับเรื่องไว้เป็นหลักฐาน ถ้าไม่ส่งเลือดไปตรวจซ้ำ ภายในเวลา 15.30 น.ของวันเดียวกันจะรายงานผลในคอมพิวเตอร์ว่า เลือด clot ได้แจ้งพยาบาลแล้ว
4. เมื่อได้รับสิ่งส่งตรวจไม่ถูกต้อง จะส่งคืนและแจ้งความผิดพลาดเพื่อแก้ไข/ส่งตรวจใหม่
5. การตรวจ reticulocyte count ขอให้ส่งถึงห้องปฏิบัติการก่อนเวลา 14.30 น.ของแต่ละวัน (เพราะการทดสอบต้องรอเวลาในการเกิดปฏิกิริยา ก่อนอ่านผล) ถ้าส่งหลังเวลาที่กำหนดจะไม่รับทำ
6. รายที่ระบุขอสไลด์ เมื่อทดสอบเสร็จจะวางสไลด์ที่ตะกร้าออกผล ให้ตรวจสอบหมายเลข lab จากเครื่องคอมพิวเตอร์ก่อน ถ้าไม่เขียนขอสไลด์ เจ้าหน้าที่ของหอผู้ป่วยหรือนักศึกษาจะต้องค้นจากกล่อง
สไลด์ซึ่งจัดเก็บรายวัน การติดตามสไลด์หรือผล lab ให้ติดต่อในเวลาราชการ ยกเว้นรายที่เร่งด่วนหรือจำเป็น


สิ่งส่งตรวจจากห้องตรวจ
1. การนับปริมาณเกร็ดเลือด ถ้ามี blood partially clot รายงานผล “ blood partially clot” จะไม่แจ้งทางโทรศัพท์ แพทย์ที่จะทราบค่าเกร็ดเลือดให้ผู้ป่วยนำใบแจ้งผลไปที่ห้องเจาะเลือดโดยไม่ต้องชำระเงิน
2. สิ่งส่งตรวจที่ไม่ถูกต้อง หน่วยจะประสานงานภายในก่อนและแจ้งห้องตรวจเพื่อติดต่อผู้ป่วย
3. ผล CBC, platelet count รายงานภายใน 2 ชั่วโมงหลังจากห้องปฏิบัติการได้รับสิ่งส่งตรวจ ซึ่งแสดงเวลาในเครื่องคอมพิวเตอร์ ถ้าเกิน 2 ชั่วโมงให้โทรศัพท์ตามผล โดยแจ้งหมายเลข lab และชื่อผู้ป่วย เพื่อหาสาเหตุ ยกเว้นระบบงานของหน่วยมีปัญหาหรือปริมาณงานมากกว่าปกติ ผลทดสอบอาจล่าช้ากว่า 2 ชั่วโมง


การส่งตรวจนอกเวลาราชการ
1. รับสิ่งส่งตรวจจากห้องตรวจนอกเวลาราชการ ห้องตรวจฉุกเฉิน หอผู้ป่วย ICU หอผู้ป่วย NICU หอผู้ป่วย PICU หอผู้ป่วยพิเศษ ห้องคลอด เพื่อทดสอบ CBC, platelet count (หอผู้ป่วยจิตเวชรับเฉพาะผู้ป่วยรายที่สามารถเจาะเลือดได้นอกเวลาราชการ ขอให้แจ้งผู้ปฏิบัติงานก่อนส่งตรวจ)
2. ทดสอบ PTT ของทุกหอผู้ป่วย เฉพาะผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาด้วย heparin และต้องการตรวจ PTT เพื่อ monitor dose
3. ทดสอบ PTT, PT เฉพาะผู้ป่วยจาก คลีนิกฉุกเฉินที่ถูกงูกัดและสงสัยจะมี coagulopathy
4. กรณีต้องการส่งตรวจนอกเหนือจากข้อ 6.1 - 6.3 ขอให้ติดต่อห้องปฏิบัติการ
   4.1 ส่งตรวจ CBC ถ้าจำเป็นจะทดสอบเฉพาะค่า WBC, Hb, Hct , platelet count และเตรียมสเมียร์เลือดให้แพทย์ที่ต้องการผลในเวลานั้น รับสไลด์ไปตรวจดูเอง (ไม่ทำ differential WBC )
   4.2 ส่งตรวจ PTT, PT ให้ติดต่อห้องปฏิบัติการก่อน ถ้าเร่งด่วน จะรับทำบางกรณี กรณีอื่นๆ ควรปรึกษาหัวหน้าหน่วยโลหิตวิทยา


ข้อแนะนำการส่งตรวจ
1. การตรวจทางโลหิตวิทยาโดยทั่ว ๆ ไป ใช้เลือดใส่สารกันเลือดแข็ง 2 ชนิด คือ EDTA และ trisodium citrate 3.8% ควรระวังมิให้เลือด clot ถ้าเลือด clot แม้เพียงเล็กน้อยจะทำให้ผลผิดได้มาก
2. การส่งตรวจที่มีคำว่า “ปรึกษาพิเศษ” ต้องเตรียมน้ำยาล่วงหน้าจึงควรปรึกษากับหัวหน้าหน่วยก่อน
3. ส่วนใหญ่จะรายงานผลในวันเดียวกับที่ส่งเลือด ยกเว้น hemoglobin typing ใช้เวลา 7-15 วัน
4. ส่ง Coagulogram ควรมีประวัติ progress ทางคลินิกโดยย่อ และยาที่ใช้ เพื่อประโยชน์ของผู้ป่วย